Lianyungang, 21 Setembru 2026 โ€” Ministru Interiรณr, Francisco da Costa Guterres, Ph.D, hatoโ€™o, diskursu iha Forum Globรกl kona-ba Seguransa Pรบblika, ho tema โ€œServisu no Jestaun Dijitรกl no Inteligente ba Nasionรกl Estranjeiru siraโ€, neโ€™ebรฉ halaโ€™o iha Lianyungang China,(09/09/2026).

Iha nia diskursu, Ministru Interiรณr hateten katak Governu presiza uza teknolojia atu proteje soberania nasionรกl husi ameasa sira hanesan falsifikasaun dokumentu, liu prazu visa no krime transnasionรกl. Tanba neโ€™e Timor-Leste presiza nafatin moderniza sistema Migrasaun liuhusi servisu no jestaun dijitรกl neโ€™ebรฉ inteligente, seguru no transparente.

Iha pozisaun estratรฉjika iha movimentu rejionรกl iha tempu hanesan, Timor-Leste sei nafatin fasilita turista, estudante no traballadรณr sira neโ€™ebรฉ kontribui ba kresimentu ekonรณmiku no dezenvolvimentu nasional.

Governante mรณs subliรฑa katak, jestaun ba nasionรกl estranjeiru sira laโ€™รณs deโ€™it asuntu seguransa, maibรฉ mรณs sai prioridade dezenvolvimentu. Tanba neโ€™e, Timor-Leste bazeia ba pilar haat, mak kontrolu, servisu, fasilitasaun no konfiansa.

โ€œKontrolu sei halaโ€™o liuhusi lei neโ€™ebรฉ klaru, fronteira seguru no monitorizasaun dijitรกl. Servisu sei hadiโ€™a liuhusi plataforma visa no imigrasaun neโ€™ebรฉ asesรญvel no transparente. Fasilitasaun sei fรณ atensaun ba prosesu sira neโ€™ebรฉ simplifikadu ba servisu, estudu no investimentu. Enkuantu konfiansa sei harii liuhusi tratamentu justu, protesaun dadus pesoรกl no diรกlogu nakloke ho komunidade no nasionรกl estranjeiru siraโ€œ.

Ministru Interiรณr mรณs hateten katak Timor-Leste enfrenta dezafiu boโ€™ot sira, liuliu liu prazu visa no falsifikasaun dokumentu. Atu responde ba dezafiu hirak-neโ€™e, Servisu Migrasaun hametin monitorizasaun kona-ba  implementasaun verifikasaun dijitรกl.

Tuir nia esplikasaun, Timor-Leste hakarak harii sistema migrasaun integrada no inteligente neโ€™ebรฉ bazeia ba jestaun inteligente no kooperasaun rejionรกl. Governu planeia atu liga planu sira iha aeroportu, portu marรญtimu no fronteira terrestre โ€” ba baze-dadus nasionรกl sentrรกl ida.

Sistema neโ€™e sei uza teknolojia hanesan biometria, rekonesimentu oin no anรกlize risku atu deteta ameasa sira sedu. Iha parte seluk, viajante sira neโ€™ebรฉ konsidera risku kiโ€™ik sei bele hetan prosesu neโ€™ebรฉ lalais liutรกn, enkuantu ofisiรกl migrasaun sei hetan ekipamentu diโ€™ak atu foti desizaun.

Iha รกrea kooperasaun rejionรกl, Timor-Leste reafirma kompromisu atu fahe informasaun no prรกtika diโ€™ak sira ho nasaun parseira, ho objetivu atu kombate krime transnasionรกl no hadiโ€™a jestaun fronteira.

โ€œLaiha nasaun ida mak bele jere migrasaun no seguransa mesak,โ€ dehan Ministru Interiรณr, hodi enfatiza importรกnsia kooperasaun entre nasaun sira.

Iha nia konkluzaun, Governnante reafirma kompromisu Timor-Leste atu moderniza sistema Migrasaun, servisu ba ema hotu ho dignidade, proteje soberania nasional no apoia kresimentu inkluzivu.


#creditfoto_Mey