Dili, 16 Outubru 2026 (SRPM) โ€“ Ministru Interiรณr, Francisco da Costa Guterres, Ph.D, hala'o enkontru bilaterรกl ho Embaixadora Austrรกlia iha Timor-Leste, Caitlin Wilson, iha sala reuniaun Gab-MI, Vila-Verde, Kinta-feira neโ€™e. 


Enkontru ne'e ho objetivu atu kontinua diskusaun kona-ba oinsรก hametin kooperasaun servisu  hamutuk hodi nune'e bele foti abordajen multi-nasionรกl ba kestaun transnasionรกl sira. Aleinde ne'e, parte rua mรณs diskute oinsรก maksimiza resposta ba kestaun emerjente sira, liuliu kona-ba sentru eskama (scam centers) ne'ebรฉ sai mรณs prioridade boโ€™ot ba Governu Timor-Leste liusi aprosimasaun rejionรกl.


Liuhusi Programa Dezenvolvimentu Polรญsia Timor-Leste no TLPDP, hamutuk iha kooperasaun ba asuntu uma-laran no kestaun siber. Enkuantu parseiru rua ne'e fiar katak bele hasa'e kualidade investigasaun, asesu ba teknolojia ne'ebรฉ di'ak liu, no uza ho loloos tรฉkniku forensiku espesializadu sira. Ida-ne'e ho objetivu atu la'รณs de'it kaptura kriminรกl sira, maibรฉ mรณs hodi halibur evidรฉnsia sira ba prosesu legรกl ne'ebรฉ susesu. Iha parte Migrasaun nian, koperasaun ne'e sei foka ba prevensaun trรกfiku ema.


Hafoin enkontru, Embaixadora Austrรกlia, Caitlin Wilson, hateten katak, enkontru ne'e la'o ho di'ak tebes hodi ko'alia kona-ba asuntu seguransa, jestaun fronteira, no kooperasaun ba faze tuir mai kona-ba sistema MIDASโ€”sistema ne'ebรฉ servisu migrasaun sira uza iha aeroportu ho apoiu husi IOM no Governu Austrรกlia.


โ€œAmi halo ona estensaun iha Teknolojia Informasaun no Komunikasaun (ICT) hamutuk ho treinamentu barak. Ami mรณs ko'alia kona-ba รกrea foun sira ba kooperasaun polรญsia nian ne'ebรฉ inklui forsa traballu, teknolojia foun, operasaun, no hasa'e kapasidade. Diskusaun kle'an liu sei kontinua iha semana sira ne'ebรฉ mai,โ€ Embaixadora Wilson esplika.


Ikusliu, parte rua mรณs aborda kona-ba impaktu husi fenรณmenu El-Niรฑo, liuliu responsabilidade sira iha portfoliu Protesaun Sivรญl (CPA), hodi analiza dadus emerjente kona-ba risku El-Niรฑo ba seguransa bee no ai-han. 


Entertantu Governu Austrรกlia rasik koloka ona asesor na'in rua iha CPA, liuhusi programa korporasaun polรญsia no kooperasaun defeza, hodi ajuda mobiliza resposta bainhira dadus sai klaru liutรกn.


โ€œTimor-Leste nu'udar belun no parseiru ne'ebรฉ besik tebes ba Austrรกlia. Tanba ita fahe fronteira, ita kontinua servisu hamutuk hodi asegura katak ita-nia fronteira ne'e jere didi'ak. Ida-ne'e importante tebes, no ami konkorda katak tenke fahe informasaun no koopera nafatin hodi kontra krime internasionรกl sira,โ€ Embaixadora Wilson hakotu.


Enkontru neโ€™e partisipasa husi estrutura Embaixada Austrรกlia iha Timor-Leste no Xefe Gabinete Ministru Interiรณr, Paul Assis.

(Rival)