๐๐๐๐, ๐๐ ๐ฃ๐ฎ๐งฬ๐ฎ ๐๐๐๐ (๐๐๐) โ Ministru Interiรณr (MI), Francisco da Costa Guterres, Ph.D, partisipa reuniaun Konsellu Ministru extraordinaria, hamutuk ho membru IX Guvernu Konstitusionรกl, neโebรฉ prejidi husi Vise Primeiru-Ministru no Ministru Koordenador Asuntu Sosiais no Ministru Dezenvolvimentu Rural Habitasaun Komunitaria, Mariano Asanami Sabino,, iha sala reuniaun Konsellu Ministru Palรกsiu Governu.
Iha enkontru neโe Konsellu Ministru aprova projetu Dekretu-Lei rua, neโebรฉ aprezenta hosi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmรฃo, no Ministra Finansas, Santina Josรฉ Rodrigues F. Viegas Cardoso, kona-ba Estatutu Rejiaun Oekusi Ambenu no Fundu Espesiรกl Dezenvolvimentu Oekusi Ambenu nian.
Ho diploma dahuluk neโe, ninia objetivu maka, liu tiha dรฉkada ida dezde kriasaun Rejiaun Administrativa Espesiรกl Oekusi Ambenu, atu halo revizaun no atualiza kuadru normativu neโebรฉ regula nia organizasaun no funsionamentu atu nuneโe bele hadiโa problema sira neโebรฉ identifika ona iha nia aplikasaun prรกtika no adapta modelu institusionรกl ba orientasaun atuรกl sira kona-ba desentralizasaun administrativa no reforsu podรฉr lokรกl iha Timor-Leste.
Reforma neโe ho hanoin atu armoniza rejime Rejiaun nian ho modelu Autoridades Munisipรกl no Autoridade Administrativa Ataรบru nian, klarifika mekanizmu tutela governamentรกl no mรณs estabelese perรญodu tranzitรณriu kapasitasaun institusionรกl nian, hametin simultรกneamente kooperasaun entre Administrasaun Sentrรกl no Rejionรกl, nuneโe mรณs mekanizmu kontrolu, transparรฉnsia no efisiรฉnsia iha jestaun rekursu pรบbliku, garante dezenvolvimentu sustentavel ba benefรญsiu populasaun sira nian.
*
Projetu Dekretu-Lei daruak neโebรฉ aprova ona ho intensaun atu halo alterasaun daruak ba rejime jurรญdiku Fundu Espesiรกl Dezenvolvimentu Oekusi Ambenu, ho objetivu atu reforsa governasaun, dixiplina iha foti desizaun no ezekusaun despeza, no mรณs mekanizmus kontrolu no akompaรฑamentu ba projetu sira neโebรฉ hetan finansiamentu.
Entre mudansa prinsipรกl sira, destaka liu maka substitui Konsellu Diretivu atuรกl ho Konsellu Administrasaun ida neโebรฉ ho natureza kolejiรกl, hodi mantรฉn Fiskรกl รniku nuโudar รณrgaun fiskalizasaun ekonรณmika no finanseira, nuneโe mรณs kria Sekretariadu Projetus RAEOA, ho intensaun atu garante apoiu tรฉkniku no administrativu ba instrusaun, ezekusaun no monitorizasaun investimentu.
Diploma ida-neโe mรณs hakarak esklarese rejime aplikavel ba rekursus umanus Fundu nian, hodi aliรฑa ho rejime jerรกl funsaun pรบblika neโebรฉ vigora iha Rejiaun Administrativa Espesiรกl Oekusi Ambenu, no garante tranzisaun ordenada ida ba modelu administrasaun foun, atu nuneโe bele garante kontinuidade prosesus, kontratu, no obrigasaun sira neโebรฉ laโo daudaun, no mรณs promove jestaun ida neโebรฉ efisiente, transparente no orientadu liu ba rezultadu dezenvolvimentu ekonรณmiku no sosiรกl Rejiaun nian.
*****
Konsellu Ministrus aprova Projetu Dekretu-Lei, neโebรฉ aprezenta hosi Ministru Defeza, Donaciano do Rosรกrio Gomes, neโebรฉ ho objetivu atu promove, ho exesionรกl, suspensaun ba limite idade reforma nian ba ofisiรกl jenerรกl atuรกl sira neโebรฉ okupa kargu Xefe Estadu-Maiรณr-Jenerรกl Forsas Armadas (CEMGFA, sigla iha lian portugรฉs), Vise-Xefe Estadu-Maiรณr-Jenerรกl Forsas Armadas (CEMGFA, sigla iha lian portugรฉs), no Xefe Estadu-Maiรณr Forsas Armadas (CEMFA, sigla iha lian portugรฉs).
Liuhosi diploma ida-neโe, Governu Konstitusionรกl IX rekoรฑese nesesidade, ho exesionรกl, atu garante permanรฉnsia atuรกl titulรกr kargu CEMGFA, Vice-CEMGFA no CEMFA toโo remata sira-nia mandatu, permite tranzisaun neโebรฉ nesesรกriu ba lideransa iha futuru, valoriza esperiรฉnsia hosi komandante atuรกl sira no evita ruturas abruptas (mudansa sira neโebรฉ mosu derrepente).
*****
Konsellu Ministrus aprova ona projetu Rezolusaun Governu nian, neโebรฉ aprezenta mรณs hosi Ministru Defeza, neโebรฉ ratifika lista militรกr sira neโebรฉ, iha loron 31 fulan-dezembru tinan 2025, sei halo tranzisaun ba estatutu rezerva no lista militรกr veteranu sira neโebรฉ sei reforma.
Desizaun ida-neโe kumpre rejime jurรญdiku neโebรฉ aplikavel ba karreira militรกr sira, liu-liu Estatutu Militรกr FALINTIL โ Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL)ย no Dekretu-Lei n. 8/2025, neโebรฉ garante regularizasaun administrativa kona-ba tranzisaun ba rezerva no reforma ba militรกr sira neโebรฉ atinje ona limite idade legรกl ka kumpre kondisaun sira neโebรฉ lei regula. Aprovasaun ba rezolusaun ida-neโe ho objetivu mรณs atu garante prosesu reforma ida neโebรฉ justu no dignu ba veteranu sira, tuir objetivu neโebรฉ define ona husi Programa Governu Konstitusionรกl IX ba รกrea Defeza.ย




