Lianyungang, 21 Setembru 2026 β€” Ministru InteriΓ³r, Francisco da Costa Guterres, Ph.D, hato’o, diskursu iha Forum GlobΓ‘l kona-ba Seguransa PΓΊblika, ho tema β€œServisu no Jestaun DijitΓ‘l no Inteligente ba NasionΓ‘l Estranjeiru sira”, ne’ebΓ© hala’o iha Lianyungang China,(09/09/2026).

Iha nia diskursu, Ministru InteriΓ³r hateten katak Governu presiza uza teknolojia atu proteje soberania nasionΓ‘l husi ameasa sira hanesan falsifikasaun dokumentu, liu prazu visa no krime transnasionΓ‘l. Tanba ne’e Timor-Leste presiza nafatin moderniza sistema Migrasaun liuhusi servisu no jestaun dijitΓ‘l ne’ebΓ© inteligente, seguru no transparente.

Iha pozisaun estratΓ©jika iha movimentu rejionΓ‘l iha tempu hanesan, Timor-Leste sei nafatin fasilita turista, estudante no traballadΓ³r sira ne’ebΓ© kontribui ba kresimentu ekonΓ³miku no dezenvolvimentu nasional.

Governante mΓ³s subliΓ±a katak, jestaun ba nasionΓ‘l estranjeiru sira la’ós de’it asuntu seguransa, maibΓ© mΓ³s sai prioridade dezenvolvimentu. Tanba ne’e, Timor-Leste bazeia ba pilar haat, mak kontrolu, servisu, fasilitasaun no konfiansa.

β€œKontrolu sei hala’o liuhusi lei ne’ebΓ© klaru, fronteira seguru no monitorizasaun dijitΓ‘l. Servisu sei hadi’a liuhusi plataforma visa no imigrasaun ne’ebΓ© asesΓ­vel no transparente. Fasilitasaun sei fΓ³ atensaun ba prosesu sira ne’ebΓ© simplifikadu ba servisu, estudu no investimentu. Enkuantu konfiansa sei harii liuhusi tratamentu justu, protesaun dadus pesoΓ‘l no diΓ‘logu nakloke ho komunidade no nasionΓ‘l estranjeiru siraβ€œ.

Ministru InteriΓ³r mΓ³s hateten katak Timor-Leste enfrenta dezafiu bo’ot sira, liuliu liu prazu visa no falsifikasaun dokumentu. Atu responde ba dezafiu hirak-ne’e, Servisu Migrasaun hametin monitorizasaun kona-baΒ  implementasaun verifikasaun dijitΓ‘l.

Tuir nia esplikasaun, Timor-Leste hakarak harii sistema migrasaun integrada no inteligente ne’ebΓ© bazeia ba jestaun inteligente no kooperasaun rejionΓ‘l. Governu planeia atu liga planu sira iha aeroportu, portu marΓ­timu no fronteira terrestre β€” ba baze-dadus nasionΓ‘l sentrΓ‘l ida.

Sistema ne’e sei uza teknolojia hanesan biometria, rekonesimentu oin no anΓ‘lize risku atu deteta ameasa sira sedu. Iha parte seluk, viajante sira ne’ebΓ© konsidera risku ki’ik sei bele hetan prosesu ne’ebΓ© lalais liutΓ‘n, enkuantu ofisiΓ‘l migrasaun sei hetan ekipamentu di’ak atu foti desizaun.

Iha Γ‘rea kooperasaun rejionΓ‘l, Timor-Leste reafirma kompromisu atu fahe informasaun no prΓ‘tika di’ak sira ho nasaun parseira, ho objetivu atu kombate krime transnasionΓ‘l no hadi’a jestaun fronteira.

β€œLaiha nasaun ida mak bele jere migrasaun no seguransa mesak,” dehan Ministru InteriΓ³r, hodi enfatiza importΓ‘nsia kooperasaun entre nasaun sira.

Iha nia konkluzaun, Governnante reafirma kompromisu Timor-Leste atu moderniza sistema Migrasaun, servisu ba ema hotu ho dignidade, proteje soberania nasional no apoia kresimentu inkluzivu.

#creditfoto_Mey