Phnom Penh, 25 Setembru 2026 β€” Ministru Interior, Francisco da Costa Guterres,Ph.D, reafirma kompromisu Governu Timor-Leste atu hametin kombate kontra fraude online, krime sibernΓ©tiku organizadu.

Iha KonferΓ©nsia InternasionΓ‘l kontra Fraude Online, ho tema β€œActing Together towards Breaking the Chain and Eradication of Online Scams” , Ministru Interior hato’o apresiasaun ba Governu Reinu Cambodia tanba organiza konferΓ©nsia altu nΓ­vel ida-ne’e iha Phnom Penh, Cambodia, 23/09/2026

Francisco da Costa Guterres,Ph.D, hateten,Β  katak fraude online evolui ona sai indΓΊstria kriminΓ‘l transnasionΓ‘l ida ne’ebΓ© organizadu, ho rede sira ne’ebΓ© opera liuhusi fronteira no uza plataforma dijitΓ‘l, sistema finanseiru no vulnerabilidade jurisdisaun sira atu halo fraude hasoru ema no ekonomia iha mundu tomak.

Nia mos fΓ³ sai katak, operasaun ba fraude iha Dili no munisΓ­piu sira besik Dili deskobre indikadΓ³r kona-ba trΓ‘fiku ema no servisu forsadu. Liuhusi operasaun sira-ne’e, ema servisu liu 50 hetan deteta la ho pasaporte, tanba pasaporte sira konfiska hosi ema ne’ebΓ© kaptura sira.

Ezekutivu salienta katak, vΓ­tima sira hetan kona-ba natureza servisu nian no obriga atu hala’o fraude online iha kondisaun presaun fΓ­siku no psikolojiku. Tanba ne’e, nia subliΓ±a nesesidade atu asegura protesaun ba vΓ­tima sira no aplika prinsΓ­piu la kastiga ema ne’ebΓ© obriga atu halo krime.

Atu responde ba ameasa sira-ne’e, Governu Timor-Leste aprova ona Planu NasionΓ‘l Integradu atu Prevene no Kombate Rede Fraude Finanseira DijitΓ‘l TransnasionΓ‘l ne’ebΓ© Apoia hosi Plataforma Online Ilegal ba Fraude Online, Krime SibernΓ©tiku Organizada no TrΓ‘fiku Ema 2026–2031.

Planu ne’e sei estabelese Sentru NasionΓ‘l ba Koordenasaun, Avaliasaun no Kombate Ameasa TransnasionΓ‘l sira, ne’ebΓ© sei halibur instituisaun relevante sira iha kuadru koordenasaun nasionΓ‘l ida.

Timor-Leste mos sei haforsa kapasidade PolΓ­sia NasionΓ‘l Timor-Leste, Servisu Migrasaun no Unidade IntelijΓ©nsia Finanseira husi Banku SentrΓ‘l Timor-Leste. Medida sira inklui haforsa seguransa fronteira, forΓ©nsika dijitΓ‘l no monitorizasaun tranzasaun finanseira suspeita, inklui utilizasaun ativu virtuais no plataforma pagamentu transfronteiriΓ§a sira.

Iha konferΓ©nsia ne’e, Timor-Leste propoin pilar asaun prioritΓ‘riu sira hanesan, aseleraΒ  asistΓ©nsia legΓ‘l mΓΊtu no troka intelijΓ©nsia operasionΓ‘l iha tempu reΓ‘l, Haforsa kooperasaun finanseira atu rastreiu, blokeiu no konfiska osan ilΓ­citu no ativu virtuais, Hametin parseria ho operadΓ³r telekomunikasaun, plataforma mΓ­dia sosial no kompanhia teknolojia atu identifika no hasai konta, website no mensajen fraudulenta no Asegura protesaun, asistΓ©nsia konsulΓ‘r, repatriasaun seguru no la kastiga vΓ­tima sira ne’ebΓ© obriga atu hala’o krime.

Ministru Interior mos reafirma Timor-Leste nia kompromisu atu koopera ho ASEANAPOL, INTERPOL, UNODC, Reinu Kamboja no nasaun sira seluk, hodi haforsa kooperasaun tΓ©knika, konsulΓ‘r, judisiΓ‘ria no partilla informasaun.

Iha nia diskursu, Governante subliΓ±a katak erradikasaun fraude online presiza vontade polΓ­tika, solidariedade institusionΓ‘l, koordenasaun entre estadu sira no implementasaun forte hosi sistema judisiΓ‘riu.

Nia afirma Timor-Leste, sei nafatin sai parseiru metin, fiΓ‘vel no komprometidu iha esforsu atu harii komunidade rejionΓ‘l no globΓ‘l ida ne’ebΓ© seguru, reziliente no justu.

Introduz mΓ³s katak, Responde ba evolusaun krime siberiΓ‘tiku ne’ebΓ© transforma an ba dezafiu globΓ‘l, Reinu Cambodia makΒ  sai hanesan uma-na’in baΒ  KonferΓ©nsia IntermasionΓ‘l ba kombate Online Scams ICCOS ba tinan-2026 nian, ne’ebΓ© hahΓΊ husi loron 23 to’o 24 Setembru, ofisΓ‘lmente abertura husi Primeiru-Ministru Cambodia, Samdech Moha Borvor Thipadei Hun Manet. hoΒ  nia tema β€œActing Together towards Breaking the Chain and Eradication of Online Scams”

KonferΓ©nsia ne’e hetan ko-patrosΓ­niu no apoiu boot husi Lancang-Mekang Integrated Law Enforcement and Security Cooperation Center (LMLECC), Nasoins Unidas nia EdifΓ­siu kona-ba Droga no Krime ba Rejiaun Sudeste Aziatiku no Pasifiku (UNODC-ROSEAP), hamutuk ho PolΓ­sia InternasionΓ‘l.#Buy